Fortengordel – Gunfire

      Geen reacties op Fortengordel – Gunfire

Brasschaat binnen de fortengordel van Antwerpen

Brasschaat kwam pas vanaf begin van de 19de eeuw op de militaire kaart liggen als oefenkamp voor de kamperende troepen van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Antwerpen ging deel uitmaken van de Wellingtonlinie, en de verlaten heidevlakte vormde een ideale oefenplaats voor  de troepen die in de wijde omgeving gekazerneerd waren.

Na 1830 werd het even stil in Brasschaat. Maar vrij snel werd het de plaats waar de Belgische artillerie kwam oefenen en experimenteren. Als je over artillerie sprak ging het van veldartillerie die deel uitmaakte van het veldleger, de vestigingsartillerie die vrij snel een grote rol ging krijgen in het kamp van Brasschaat. Zeker nadat besloten werd om in 1851 Antwerpen uit te bouwen tot een havenstad omringd met een fortengordel. Een gordel die het belangrijkste economische zone van het vlakke land beschermen moest tegen een vijandelijke inval.

In dit vlakke land waren weinig natuurlijke barrières aanwezig. Forten die uitgebouwd werden tot artillerieplatformen om een vijandelijke aanval te breken. Voor de kanonniers van deze vestigingsartillerie was het kamp van Brasschaat de plaats waar geschoten mocht worden, de kaderleden gevormd werden en er volop geëxperimenteerd mocht worden.

Nieuwe/oude tactieken

Er werd volop geoefend in de geest van de tactieken die meer dan een eeuw daarvoor door Vauban uitgetekend werden. De vestigingsartillerie bezat de zwaarste artillerie en was een elitewapen. Nadat Brialmont de bakstenen forten rond Antwerpen gebouwd had, werden de kringvestigingen rond Luik en Namen gebouwd. De kennis om beton te gebruiken werd in Brasschaat proefondervindelijk verworven. Tijdens de constructie van de Luikse en Naamse kringvestigingen in Brasschaat duchtig geëxperimenteerd door een fortje met de zwaarste gekende Franse artillerie te beschieten. Nadien zal dit bouwwerkje dat verweesd in het Klein Schietveld staat, nog dienst doen voor experimenten uit te voeren, om daarna zijn belang te verliezen en de naam keien- of hertenfortje mee te krijgen.

De bouw van de pantservesting van Antwerpen leidde tot de verdere uitbouw van het kamp van Brasschaat. Eerst kwamen de oefenkoepels in het nieuwe grotere oefenterrein van het Groot Schietveld, waar de belegeringsartillerie zijn ‘obusier stelling’ had, de vestigingsartillerie vanop de wapenplaatsen op een wal kon plaatsnemen en vuren, of vanuit enkele oefenkoepels zijn reële vuren kon uitvoeren.

1870

Vanaf 1870 wordt het duidelijk dat de snelle evolutie van de artillerie een serieus probleem vormt. De bescherming die de fortengordels bieden aan de vestigingssteden wordt onderuitgehaald door een artillerie die alsmaar krachtiger wordt en over een grotere afstand begint te vuren. Om de vestigingssteden te kunnen beschermen voor deze artillerie van de tegenstrever, wordt het alsmaar belangrijker de vijandelijke artillerie-opstelplaatsen te vinden om ze het zwijgen te kunnen opleggen.

Een belangrijk hulpmiddel vormen de kabelballons die vanaf 1894 de versterkte posities van Antwerpen, Luik en Namen met de noodzakelijke extra waarnemingsmiddelen uitrusten. Stabielere kabelballons worden in 1904 gekocht, eentje voor Luik, eentje voor Namen en twee voor Antwerpen. Doch deze ballons hebben hun beperkingen bij slecht weer. We moeten wachten tot de komst van het vliegtuig om over performantere waarnemingsmiddelen te  beschikken.

Vliegtuigen en pilotenschool

Het is de artillerie generaal Hellebaut die aandringt op de aankoop van vliegtuigen. Het Klein Schietveld wordt vanaf 1894 minder belangrijk voor het uitvoeren van artillerievuren en komt vrij om plaats te maken voor andere eenheden zoals de pilotenschool voor het militair vliegwezen.

Vanaf mei 1911 was deze pilotenschool klaar om piloten te vormen voor de escadrilles van de versterkte plaatsen van Antwerpen, Luik en Namen. Hiermee was Brasschaat een van de eerste militaire vliegvelden in West Europa, een waarschijnlijk het oudste nog bestaande vliegveld van België.

Hier vertrokken in augustus 1914 de piloten De Caters en Olieslagers met hun eigen vliegtuigen naar het front. Klaar om de forten mee te gaan beschermen.

Nieuwe wetten en structuren

De noodzaak om meer kanonniers te vormen vroeg om een nieuwe wet en structuren. In 1913 geraakt de wet op de algemene dienstplicht door het parlement. Meer soldaten om de artilleriestukken te kunnen bemannen. Vanaf het voorjaar van 1914 worden grote kazerneblokken opgericht langs het vaandelfront gebouwd. Hier worden de kanonniers ondergebracht wanneer ze hun jaarlijkse oefenvuren uitvoeren.

Tijdens de bouw van de Buitenlinie wordt Brasschaat voorzien van een pantserfort en de schans van de Driehoek. Tijdens de grote oorlog worden deze fortengordel verder uitgebouwd met een heuse Duitse bunkerstelling. Hiervan werd onlangs nog een deel voor het publiek opengesteld in het mastenbos van Kapellen.

WOII

Zelfs met de oorlogsdreiging voor een tweede wereldoorlog wordt teruggevallen op de fortengordel. Ditmaal zijn het de Belgen die in 1939 de aanwezige verdedigingslijnen zullen uitbouwen met bunkers en een antitankgracht.  De troepen die voorzien waren om deze antitankgracht te verdedigen werden in het kamp van Brasschaat gekazerneerd. De kanonniers werden in Brasschaat gevormd.

Jaren ’70

Vanaf de jaren 70 verliezen de meeste forten en verdedigingswerken hun militaire waarde en krijgen ze een andere bestemming. De meeste van deze militaire werken worden stilaan herontdekt en gaan deel uit maken van ons patrimonium.

Fortengordeldagen 2017

Tijdens de fortengordeldagen is het moment er om te blijven stilstaan bij deze bouwwerken. Bij hoe en waarom we deze versterkingen bouwden. Het heeft onmiskenbaar bijgedragen om onze eigenheid te kunnen bewaren tegen anderen die andere bedoelingen hadden met ons.

In Gunfire kan je een pantserkoepel zoals je deze op de kanonbunkers van de forten van de buitenlinie  kan vinden. Enkele indrukwekkende kanonnen van eind de 19de eeuw staan er opgesteld voor het publiek. In de zaal van de eerste wereldoorlog kan je het verhaal van dikke Bertha vinden. Het grote Duitse mortier (kanon) dat ingezet werd om de fortengordels te breken. Kleurrijke uniformen en voorwerpen stofferen het verhaal, dat jullie er kunnen bijwonen.

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *